Beschrijving
Dit boek beschrijft het onderzoek dat is gedaan naar het bestaan van en het risico op marktfalen in de intermediaire bedrijfstak.
De intermediaire bedrijfstak op het gebied van financiële dienstverlening, speelt een belangrijke rol in de Nederlandse samenleving. Veel consumenten vertrouwen voor hun financiële beslissingen op het advies van een intermediair (tussenpersoon) en de impact van deze beslissingen op hun welzijn en welvaart is groot.
De intermediaire bedrijfstak staat, evenals andere onderdelen van de financiële sector, onder de verdenking van marktfalen. Sinds 2000 zijn veel wettelijke maatregelen genomen om de intermediaire bedrijfstak te reguleren en het risico van marktfalen te verminderen. De meest ingrijpende maatregel is de invoering, in 2006, van de Wet financiële dienstverlening (gewijzigd tot de Wet op het financieel toezicht in 2007), waarmee het intermediair onder toezicht werd geplaatst en de Autoriteit Financiële Markten (AFM), zijn intrede deed. Daarnaast staat het primaire bestaansrecht van het intermediair onder druk als gevolg van met name technologische vernieuwingen en vormen de huidige marktomstandigheden voor het intermediair een bedreiging.
Om het functioneren en de werking van de intermediaire bedrijfstak te kunnen doorgronden, wordt in dit boek hoofdzakelijk gebruikgemaakt van de nieuwe institutionele theorie en de theorie van financiële intermediatie. Daarnaast wordt het Structuur-Gedrag-Resultaat-paradigma (SGR-paradigma) gebruikt om de markt te beschrijven en oorzaken (en de mogelijke oplossingen) van marktfalen te ontdekken. Tevens bevat het boek een beschrijving van de transformatie die deze bedrijfstak doormaakt. Op basis van het onderzoek worden aanbevelingen gedaan om te komen tot betere marktwerking in de intermediaire bedrijfstak.
Over de auteur
Fred de Jong is zelfstandig onderzoeker/adviseur op het gebied van financiële markten en verbonden aan het UvA Amsterdam Centre for Insurance Studies.
Inhoudsopgave
Voorwoord / 13
1 Inleiding / 15
1.1 Maatschappelijke betekenis van het intermediaire distributiekanaal / 16
1.2 Onderzoeksvragen / 17
1.3 Ten geleide / 18
2 SGR-paradigma / 21
3 Theorieën ten aanzien van intermediaire dienstverlening / 27
3.1 Neoklassieke theorie / 27
3.2 Theorie van financiële intermediatie / 27
3.3 Nieuwe institutionele theorie / 28
3.4 Verticale integratie / 43
3.5 Conclusie theorieën ten aanzien van intermediaire dienstverlening / 45
4 Marktbeschrijving van de intermediaire bedrijfstak / 47
4.1 Marktaandeel intermediaire bedrijfstak / 47
4.2 Penetratiegraad / 51
4.3 Afnemers / 51
4.4 Aanbieders / 52
4.5 Marktomvang intermediaire bedrijfstak / 54
4.6 Activiteiten en producten / 55
4.7 Vormen van intermediairs / 57
4.8 Verticale integratie binnen de keten / 59
4.9 Horizontale integratie binnen de keten / 60
4.10 Organisatiegraad / 61
4.11 Conclusie marktbeschrijving / 61
5 Basismarktcondities / 63
5.1 Bijzondere relatie intermediairs-aanbieders / 63
5.2 Juridische positie / 64
5.3 Regelgeving / 66
5.4 Conclusie basismarktcondities / 70
6 Marktstructuur / 73
6.1 Concentratie en concurrentie / 73
6.2 Toetredingsdrempels / 76
6.3 Mate van productdifferentiatie / 78
6.4 Beloningsstructuur / 79
6.5 Technologie / 86
6.6 Conclusie marktstructuur / 88
7 Marktstructuur en marktfalen / 91
7.1 Theorie marktfalen / 92
7.2 Conclusie theoretische benadering marktfalen / 96
7.3 Praktijkonderzoek marktfalen / 96
7.4 Conclusies praktijkonderzoek marktfalen / 106
7.5 Indicatoren marktfalen / 107
7.6 Conclusie indicatoren van marktfalen / 113
7.7 Marktfalen in relatie tot type financiële producten / 114
7.8 Conclusie marktfalen naar type financiële producten / 116
7.9 Marktfalen in markt zonder intermediairs / 117
7.10 Conclusie marktfalen in markt zonder intermediairs / 119
7.11 Conclusie risico van marktfalen / 120
8 Marktgedrag / 121
8.1 Samenwerking met aanbieders / 122
8.2 Organisatieslack / 124
8.3 Prijsvorming / 127
8.4 Concurrentiebeperkend beleid / 133
8.5 Investeringsgedrag / 134
8.6 Kwaliteitsbevorderend beleid / 135
8.7 Strategisch gedrag / 136
8.8 Conclusie marktgedrag / 138
9 Marktresultaat / 141
9.1 Winstgevendheid / 141
9.2 Klanttevredenheid / 142
9.3 Groei / 147
9.4 Kwaliteit / 149
9.5 Welvaartsverlies / 153
9.6 Conclusie marktresultaat / 153
10 Analyse SGR-paradigma / 155
10.1 Winstgevendheid en marktgroei / 155
10.2 Klanttevredenheid / 157
10.3 Kwaliteit / 158
10.4 Welvaartsverlies / 159
10.5 Conclusie analyse SGR-paradigma / 159
11 Toezicht en zelfregulering / 163
11.1 Doel toezicht / 163
11.2 Werkt het huidige toezicht? / 167
11.3 Publieke belangen / 172
11.4 Conclusie toezicht en zelfregulering / 174
12 Transformatie / 177
12.1 Gesloten versus transparant / 177
12.4 Verkoop versus advies / 184
12.5 Provisie versus fee / 185
12.6 Omvanggerelateerde beloning versus kwaliteitsgerelateerde beloning / 187
12.7 Marktfalen versus effectieve concurrentie / 190
12.8 Vermindering transactiekosten en informatieasymmetrie versus risicomanagement en risicodragerschap / 193
12.9 Conclusie transformatie / 195
13 Conclusie en beleidsaanbevelingen / 197
13.1 Is er sprake van marktfalen in de markt voor financieel advies? / 198
13.2 In hoeverre is het bestaan van intermediairs noodzakelijk bij het beperken van marktfalen? / 198
13.3 Welke rol kunnen intermediairs spelen bij het minimaliseren van marktfalen? / 199
13.4 Leiden intermediairs tot marktfalen of beperken intermediairs het marktfalen? / 200
13.5 Subconclusies / 201
13.6 Beleidsaanbevelingen / 203
Samenvatting / 205
Summary / 211
Bijlage / 217
Literatuurlijst / 219