Beschrijving

Planning van de nalatenschap is een per definitie vakgebiedoverschrijdende activiteit. De adviseur op dit terrein dient thuis te zijn in het huwelijksvermogensrecht, het erfrecht, het

belastingrecht, de pensioenproblematiek en het ondernemingsrecht. Estateplanning is dan ook een activiteit die voornamelijk in de notariële hoek wordt bedreven. Dit betekent echter niet

dat juristen die primair op ander terrein doende zijn dit vakgebied links kunnen laten liggen. En dat geldt met name de M&A-jurist, die bij zijn activiteiten, vooral in de sfeer van het familiebedrijf, regelmatig met aspecten van estateplanning in aanraking komt. Dit deel in de serie (Re)organisatie, Fusie en Overname vormt voor die jurist een onmisbare bron van informatie op dit rechtsgebied. Op praktische en zeer toegankelijke wijze biedt hij een indringende kijk op het brede terrein van estateplanning, naadloos de verschillende betrokken vakgebieden aaneenrijgend.

Voorwoord van het boek

Bij het woord estateplanning komen verschillende ideeën op. Enkelen denken aan onroerend goed, anderen – terecht – aan de nalatenschap. Het betekent gewoon: het plannen van de nalatenschap.

Dat kan door bij het doen van beleggingen, investeringen of aankopen alvast na te denken over wat de invloed zal zijn bij het overlijden. Over het algemeen wordt er mee bedoeld dat iemand op de eerste plaats erover nadenkt waar zijn nalatenschap terecht moet komen en vervolgens hoe dat op een, fiscaal gezien, zo goedkoop mogelijke wijze kan worden bereikt.

Estateplanners proberen de nalatenschap met zo weinig mogelijk belastingheffing terecht te laten komen bij de beoogde erfgenamen door goed gebruik te maken van de mogelijkheden die het (huwelijks)vermogensrecht, het erfrecht en het belastingrecht bieden.

Niet altijd kan het optimale worden bereikt: soms geeft een optimale belastingbesparing aanzienlijk minder bescherming aan bijvoorbeeld de langstlevende partner dan een fiscaal duurdere oplossing. Het is de kunst daar een goed evenwicht in te vinden.

Dit boek probeert u door bovenbedoelde rechtsgebieden te leiden en u verschillende mogelijkheden te laten zien.

Inhoudsopgave

Voorwoord 11

De familie Eepee met stamboom 13

Afkortingen 19

1 Gevolgen van het huwelijksgoederenregime

1.1 Algemeen 21

1.2 Samenwonen zonder notarieel samenlevingscontract 22

1.3 Verblijvingsbeding 23

1.4 Notarieel samenlevingscontract 25

1.5 Huwelijk en de wettelijke (algehele) gemeenschap van goederen 26

1.6 Geregistreerd partnerschap 28

1.7 De uitsluitingsclausule 30

1.8 Huwelijkse voorwaarden 32

1.9 De ‘koude uitsluiting’ 33

1.10 Het Amsterdams verrekenbeding of periodiek verrekenbeding 33

1.11 Gevolgen van het niet-nakomen van een periodiek verrekenbeding 34

1.12 Finaal verrekenbeding 36

1.13 Beperkte gemeenschappen 39

1.14 Enkele oudere typen huwelijkse voorwaarden 41

1.14.1 De gemeenschap van vruchten en inkomsten en die van winst en verlies 41

1.14.2 Het wettelijk deelgenootschap 42

1.15 Zaakvervanging 42

1.16 Bewijs van aanbrengsten 44

1.17 Het maken van huwelijkse voorwaarden tijdens het huwelijk 45

1.18 Wijzigen, aanvullen of opheffen van huwelijkse voorwaarden 46

1.19 Hertrouwen met elkaar 47

2 Erven

2.1 Samenstelling nalatenschap 49

2.2 Aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen 50

2.3 Inbreng van schenkingen 51

2.4 Wettelijke erfopvolging 52

2.5 Plaatsvervulling 53

2.6 De wettelijke verdeling 54

2.7 De ongedaanmaking van de wettelijke verdeling 57

2.8 Wettelijke rechten 59

2.9 Wilsrechten 60

2.10 De legitieme en legitimarissen 62

3 Levensverzekeringen en pensioenen

3.1 Vooraf 65

3.2 Artikel 13 SW 1956; splitsen van premies 65

3.3 Levensverzekeringen en hypotheek 67

3.4 Begunstiging, gift en legitieme 70

3.5 Lijfrentes 71

3.6 Pensioenen 72

3.7 Pensioen-BV 73

4 Belastingen

4.1 Inleiding 75

4.2 Successiewet 75

4.2.1 Algemeen 75

4.2.2 Verkrijgers, bloed- en aanverwanten 76

4.2.3 Niet-gehuwde samenwoners 76

4.2.4 Tariefgroepen 79

4.2.5 Waardering algemeen 80

4.2.6 Waardering vruchtgebruik 80

4.2.7 Waardering renteloze vorderingen 81

4.2.8 Waardering pensioenen en andere periodieke uitkeringen 82

4.2.9 Verkrijgingen vrij van recht 82

4.2.10 Goeddoelinstellingen 84

4.2.11 Bedrijfsopvolgingsfaciliteiten 84

4.2.12 Wilsrechten en ongedaanmaking van de wettelijke verdeling 85

4.3 Successierecht 86

4.3.1 Algemeen 86

4.3.2 Fictiebepalingen 86

4.3.3 Pensioenimputatie 88

4.3.4 Vrijstellingen successierecht voor 2006 89

4.4 Schenkingsrecht 90

4.4.1 Algemeen 90

4.4.2 Fictiebepalingen 90

4.4.3 Vrijstellingen schenkingsrecht voor 2006 91

4.5 Recht van overgang 91

4.5.1 Algemeen 91

4.6 Overdrachtsbelasting 92

4.6.1 Algemeen 92

4.6.2 Overdrachtsbelasting en wilsrechten 93

4.6.3 Overdrachtsbelasting en schenkingsrecht 94

4.6.4 Overdrachtsbelasting en verdelen turboverdeling 95

4.7 Inkomstenbelasting 96

4.7.1 Algemeen 96

4.7.2 Fiscaal partnerschap 96

4.7.3 Defiscaliseren van vorderingen 97

4.7.4 Andere gevallen van defiscalisering 100

4.7.5 Inkomstenbelasting en eigenwoningschuld 101

4.7.6 Inkomstenbelasting en eigen woning in onverdeeldheid 102

4.7.7 Inkomstenbelasting en eigen woning in vruchtgebruik 102

4.7.8 Inkomstenbelasting en vruchtgebruik op aanmerkelijkbelangaandelen 104

4.7.9 Inkomstenbelasting en vruchtgebruik op andere vermogensbestanddelen 105

4.7.10 Waarde vruchtgebruik voor de inkomstenbelasting 106

4.7.11 Vóór 2001 opgebouwde renten 107

4.7.12 Inkomstenbelasting en staking onderneming 107

4.7.13 Overlijden van een vennoot 110

5 Diverse vormen testamenten ten behoeve van de langstlevende

echtgenoot of geregistreerd partner

5.1 Testament gebaseerd op de wettelijke verdeling 111

5.1.1 Rente 112

5.1.2 Verandering erfdelen 115

5.1.3 Kinderen onterven 117

5.1.4 Wettelijke verdeling en stiefkinderen 117

5.1.5 Wettelijke verdeling en legaten 118

5.1.6 Belang wettelijke verdeling; vóór- en nadelen 120

5.1.7 Enkele fiscale aspecten van de wettelijke verdeling 121

5.2 Gebaseerd op de oude ouderlijkeboedelverdeling;

art. 4:1167 oud BW 122

5.2.1 Verschillen met de wettelijke verdeling 122

5.2.2 Geldigheid obv onder het nieuwe erfrecht 123

5.2.3 Belang obv; vóór- en nadelen 124

5.2.4 Enkele fiscale aspecten van de obv 124

5.3 Testamenten (mede) gebaseerd op vruchtgebruik 125

5.3.1 Wat is vruchtgebruik? 125

5.3.2 Aandachtspunten bij oude en nieuwe vruchtgebruiktestamenten 126

5.3.3 Enkele algemene fiscale aspecten van vruchtgebruik 128

5.3.4 Vruchtgebruik op grond van wilsrechten en wettelijke rechten 130

5.3.5 Vruchtgebruik en onderneming 131

5.3.6 Vruchtgebruik en aanmerkelijkbelangaandelen 132

5.3.7 Vruchtgebruik en zaakvervanging 133

5.3.8 Vruchtgebruik en erfdelen 134

5.3.9 Vruchtgebruik en legitieme 135

5.3.10 Vruchtgebruik en turboverdeling 135

5.3.11 Vóór- en nadelen van vruchtgebruik 137

5.4 Testamenten gebaseerd op keuzelegaat tegen inbreng van de waarde 139

5.4.1 Verschillen met wettelijke verdeling en obv 139

5.4.2 Enkele fiscale aspecten van het legaat tegen inbreng 140

5.4.3 Vóór- en nadelen van keuzelegaten tegen inbreng 141

5.5 Het combinatietestament 142

5.5.1 Combinatietestament en de quasiwettelijke verdeling 142

5.5.2 Combinatietestament, legaten en vruchtgebruik 143

5.5.3 Vóór- en nadelen combinatietestament 144

5.6 Langstlevendetestament gebaseerd op een tweetrapsmaking 144

5.7 Testamenten ten behoeve van een andere langstlevende partner dan de echtgenoot 145

5.7.1 Vruchtgebruik 146

5.7.2 Keuzelegaat tegen inbreng 146

5.7.3 Quasiwettelijke verdeling 146

5.7.4 Combinatietestament 147

5.7.5 Enig erfgenaam met tweetrapsmaking 147

6 Andere veel gemaakte testamentvormen en clausules

6.1 Dertigdagenclausule 149

6.2 Tweetrapsmaking 150

6.2.1 Algemeen 150

6.2.2 Tweetrapsmaking als alternatief voor vruchtgebruik 152

6.2.3 Tweetrapsmaking na echtscheiding 153

6.2.4 Fiscale aspecten van de tweetrapsmaking 154

6.3 Testament bij gehandicapten 155

6.4 Ondernemerstestament 156

6.4.1 Onderdeel van een mééromvattende regeling 156

6.4.2 Wettelijke rechten ten behoeve van opvolger in de onderneming 156

6.4.3 Faciliteiten voor voortzettende ondernemer 157

6.4.4 Elementen ondernemerstestament 158

6.5 Legaat vordering op ouder 159

6.6 Bewind 161

6.7 ‘Ik-opa’-testament 162

6.8 Makingen vrij van recht 165

6.8.1 Goeddoeltestamenten 166

6.8.2 Goeddoeltestamenten met blooteigendom 168

7 Schenkingen

7.1 Algemeen 169

7.2 Formaliteiten 169

7.3 Schenking en crediteuren 170

7.4 Schenking, inbreng en legitieme 170

7.5 Enkele fiscale aspecten 171

7.6 Diverse bepalingen bij schenkingen 172

7.6.1 Uitsluitingsclausule 172

7.6.2 Tweetrapsschenking 173

7.6.3 Bewind 173

7.6.4 Herroepelijkheid 173

7.7 Diverse vormen van schenking 174

7.7.1 Overmaken 174

7.7.2 Uitlenen zonder of tegen een lage rente 174

7.7.3 Kwijtschelden 174

7.7.4 Schuldigerkenning uit vrijgevigheid, ofwel: de schenking op papier 175

7.7.5 Schenken van certificaten 176

7.7.6 Schenken van registergoed 178

7.7.7 (Schenkingen bij) overdracht huis onder voorbehoud bewoning 180

7.7.8 Schenking door afstand vruchtgebruik 184

7.7.9 Schenking door rente-erkenning 185

7.7.10 Schenking van een onderneming 186

7.7.11 Schenking van een lijfrente 188

7.7.12 Premieschenkingen 189

7.8 Schenkingen vrij van recht 189

7.9 Schulderkenning ten behoeve van een goeddoelinstelling 190

Bijlagen

1. Tarieven successierecht en schenkingsrecht 2006 191

2. Waardeberekening periodieke uitkeringen en vruchtgebruik

Successiewet 1956 193

3. Waardeberekening genotsrechten inkomstenbelasting 195

Estateplanning.book Page 9 Tuesday, March 7, 2006 12:08 PM

Over de auteur(s)

Mr. R.J.W.J. Meyer, notaris in Naarden, medeoprichter en eerste voorzitter van de notariële specialistenvereniging Vereniging van Estate Planners in het Notariaat (EPN).