Beschrijving

Het naar zijn aard grensoverschrijdende rechtsgebied van het zee- en vervoerrecht geeft vaak aanleiding tot vragen naar het toepasselijke recht. Hoewel er op diverse deelterreinen van het zee- en vervoerrecht eenvormig privaatrecht tot stand gebracht is, blijft het conflictenrecht van belang in de veelvuldige gevallen dat er geen uniforme regeling geldt. Het verbaast dan ook niet dat het conflictenrecht altijd een vruchtbare voedingsbodem heeft gevonden in het zee- en vervoerrecht en dat een niet onbelangrijk deel van de rechtsontwikkeling in het ongeschreven conflictenrecht zich heeft voltrokken in zee- en vervoerrechtelijke casuïstiek.

De laatste jaren hebben behalve veel ontwikkelingen in rechtspraak en literatuur ook veel wetgevende activiteit te zien gegeven. Zo treden in 2009 de EU–verordeningen ‘Rome I’ en ‘Rome II’ in werking waarin eenvormige conflictregels worden gegeven om het toepasselijke recht te bepalen voor verbintenissen uit overeenkomst en buitencontractuele verbintenissen. Voorts is al op 1 mei 2008 in werking getreden de Wet conflictenrecht goederenrecht.

Deze bundel bevat de uitgewerkte bijdragen van de sprekers op de studiemiddag die op 21 november 2007 is georganiseerd door de Nederlandse vereniging voor Vervoerrecht-Advocaten (NVA) in samenwerking met de Erasmus Universiteit.

Inhoudsopgave

1 Rome I – Mr. W. van der Velde

1.1 Inleiding

1.2 Van verdrag naar verordening

1.3 De totstandkomingsgeschiedenis van Rome I

1.3.1 Brusselse wetgevingsprocedure

1.3.2 De positie van Denemarken, het Verenigd Koninkrijk en Ierland

1.4 Toepassingsgebied van Rome I

1.4.1 Formeel en materieel toepassingsgebied

1.4.2 Toepasselijkheid op verbintenissen uit cognossement

1.4.3 Verhouding tot conflictregels uit internationale verdragen

1.4.3.1 Het EVO en de verhouding tot conflictregels uit internationale verdragen

1.4.3.2 Het Commissievoorstel en de verhouding tot conflictregels uit internationale verdragen

1.4.3.3 Rome I en de verhouding tot conflictregels uit internationale verdragen

1.5 Inhoud

1.5.1 Modernisering van het EVO

1.5.2 Rechtskeuzebevoegdheid

1.5.2.1 Het EVO en rechtskeuze

1.5.2.2 Commissievoorstel en rechtskeuze

1.5.2.3 Rome I en rechtskeuze

1.5.3 Overeenkomst tot vervoer van goederen

1.5.3.2 Het Commissievoorstel en de overeenkomst tot vervoer van goederen

1.5.3.3 Rome I en de overeenkomst tot vervoer van goederen

1.5.4 Overeenkomst tot vervoer van passagiers

1.5.4.1 Het EVO en de overeenkomst tot vervoer van passagiers

1.5.4.2 Het Commissievoorstel en de overeenkomst tot vervoer van passagiers

1.5.4.3 Rome I en de overeenkomst tot vervoer van passagiers

1.5.5 Verzekeringsovereenkomst

1.5.5.1 Inleiding

1.5.5.2 Verzekeringen ter dekking van een groot risico

1.5.5.3 Schadeverzekeringen anders dan ter dekking van groot risico

1.5.5.4 Herverzekeringsovereenkomsten

1.5.5.5 Verplichte verzekeringen

1.5.6 Principles of European Insurance Contract Law

1.6 Samenvatting en conclusie

2 Implicaties Rome II voor het zee- en vervoerrecht – Prof. mr. F.G.M. Smeele

2.1 Inleiding

2.2 Totstandkomingsgeschiedenis

2.3 Verkenning

2.3.1 Opbouw

2.3.2 Materieel toepassingsgebied en uitgezonderde onderwerpen

2.3.3 Het begrip ‘niet-contractuele verbintenissen’

2.3.4 Universele conflictregels en renvoiverbod

2.3.5 Inbreuk op het toepasselijke recht

2.4 De algemene conflictregels van Rome II

2.4.1 Partijautonomie

2.4.2 Onrechtmatige daad

2.4.3 Milieuschade

2.4.4 Zaakwaarneming

2.4.5 Ongerechtvaardigde verrijking/onverschuldigde betaling

2.4.6 Rechtstreekse vordering op verzekeraar van aansprakelijke persoon

2.4.7 Subrogatie

2.4.8 Regres tussen medeschuldenaren

2.5 Door toepasselijk recht bestreken onderwerpen

2.6 Het toepasselijk recht op (globale) beperking van aansprakelijkheid

2.7 Het begrip ‘niet-contractuele verbintenis uit onrechtmatige daad’

2.7.1 Inleiding

2.7.2 Aanwijzingen binnen Rome II zelf

2.7.3 Aanwijzingen volgend uit de EEX-Vo. rechtspraak van het HvJ EG

2.8 Vorderingsgrondslagen naar Nederlands recht en art. 4 Rome II

2.9 Gevolgen Rome II voor commuun Nederlands conflictenrecht

2.9.1 Algemeen

2.9.2 Wet conflictenrecht onrechtmatige daad (WCOD)

2.9.3 Wet conflictenrecht zee-, lucht- en binnenvaartrecht 1993

2.10 De conflictregels van Rome II en aanvaringen op volle zee

2.11 Verhouding Rome II tot Gemeenschapsrecht en EPR-verdragen

2.11.1 Algemeen

2.11.2 Wijkt Rome II voor EPR-verdragen?

2.11.3 Rome II en het CLC-verdrag

2.11.4 Rome II en de vervoersrechtelijke verdragen

2.11.5 Conclusie

3 Het internationaal privaatrecht ter zake van goederenrechtelijke vragen en vervoer – Mr. M.E. Koppenol-Laforce

3.1 Inleiding

3.2 De codificatie van het IPR

3.3 Verhouding tussen de WCG en de WCZBL

3.3.1 Parlementaire geschiedenis toepassingsgebied

3.4 De verwijzingsregels voor goederenrechtelijke rechten op zaken

3.4.1 Zaken anders dan geregistreerde schepen en vliegtuigen

3.4.2 Geregistreerde schepen en vliegtuigen

3.4.3 Onderwerpen

3.4.4 IJkmoment

3.5 Eigendomsvoorbehoud en leasing

3.5.1 Het eigendomsvoorbehoud van art. 3 WCG

3.5.2 Eigendomsvoorbehoud bij geregistreerde schepen en vliegtuigen

3.5.3 Parlementaire geschiedenis eigendomsvoorbehoud

3.5.4 Leasing

3.5.5 Parlementaire geschiedenis leasing

3.6 Retentierecht

3.6.1 Retentierecht in art. 4 WCG

3.6.2 Parlementaire geschiedenis

3.7 Verplaatsing van zaken over de grens (conflit mobile)

3.7.1 De verwijzingsregel (art. 5 WCG)

3.7.2 Parlementaire geschiedenis art. 5 WCG

3.8 Internationaal vervoer

3.8.1 De regel in WCG

3.8.2 Parlementaire geschiedenis

3.9 Cognossement

3.9.1 Geen regeling voor cognossementsvervoer

3.9.2 Parlementaire geschiedenis

3.10 Verlies van eigendom door diefstal

3.10.1 Diefstal: art. 7 lid 1 WCG / 100

3.10.2 Diefstal en verzekering: art. 7 lid 2 WCG

3.10.3 Parlementaire geschiedenis

3.11 Cessie van vorderingen

3.11.1 Codificering van Hansa/Bechem

3.12 Conclusie

3.13 Lijst van aangehaalde literatuur

4 Toepasselijk recht in verband met zeerecht en zeevervoer; recente ontwikkelingen – Mr. H. Boonk

4.1 Processuele behandeling van het conflictenrecht

4.1.1 Inleiding

4.1.2 Praktische problemen bij ambtshalve toepassing van het conflictenrecht

4.1.3 Versoepelingstechnieken

4.1.3.1 De zwijgende rechter

4.1.3.2 Vermoeden dat het vreemde recht niet verschilt van het Nederlandse recht

4.1.3.3 Vermoeden dat het vreemde recht niet verschilt van een ander vreemd recht dat de rechter kent

4.1.3.4 Nederlands recht toegepast, nu de verliezende partij niet heeft aangegeven in welk opzicht het vreemde recht verschilt van het Nederlandse recht

4.1.3.5 Processuele rechtskeuze

4.1.3.6 Antikiesregel

4.1.4 Discretionaire bevoegdheid van de rechter op het stuk van de versoepelingstechnieken

4.1.5 Hoger beroep en cassatie

4.2 Rechtskeuze

4.2.1 Algemeen

4.2.2 Geldigheid van een rechtskeuzebeding; invloed van een jurisdictieclausule

4.2.3 Paramount clausules

4.2.4 Ligt in arbitrage- en jurisdictieclausules een stilzwijgende rechtskeuze besloten?

4.2.5 Arbitrage- en jurisdictieclausules

4.2.5.1 Jurisdictieclausules

4.2.5.2 Arbitrageclausules

4.3 Toepasselijk recht op de vervoerovereenkomst onder cognossement buiten de gevallen van rechtskeuze

4.3.1 Toepasselijkheid EVO?

4.3.2 Art. 5 Wet IPR zee-, lucht en binnenvaartrecht (1993)

4.3.2.1 Algemeen

4.3.2.2 Vertegenwoordigingsvragen

4.3.2.3 De draagwijdte van art. 5 Wet IPR zee-, lucht en binnenvaartrecht (1993)

4.3.2.4 Subrogatieperikelen

4.4 Onrechtmatigedaadvordering tegen stuwadoor of cargadoor en Himalaya-clausule in het cognossement

4.5 Beslag op het schip voor een ladingvordering tegen iemand anders dan de scheepseigenaar

4.6 Globale beperking van aansprakelijkheid (Limitatieverdrag van Londen)

4.7 Oneigenlijke aanvaring

4.8 Rompbevrachting

4.9 Exhibitieplicht

Bijlage 1 Rome I

Bijlage 2 Rome II

Bijlage 3 Wet conflictenrecht goederenrecht