Beschrijving

Verzekeringsrecht is polissenrecht: in de praktijk wordt door verzekeraars op grote schaal gebruik gemaakt van de vrijheid die zij hebben om eigen regels op te nemen in hun verzekeringsvoorwaarden, en daarbij een eigen inhoud te geven aan de verzekeringsovereenkomst. Deze vrijheid is met de invoering van het nieuwe verzekeringsrecht (titel 7.17 BW) per 1 januari 2006 aanzienlijk ingeperkt vanwege het in ruime mate dwingende karakter van deze wetgeving.

In dit boek wordt allereerst aandacht besteed aan meer algemene aspecten van consumentenrecht, waaronder de invulling van het begrip ‘consument’ en diens ‘financial awareness’. Uitgebreid komen aan de orde algemene aspecten van het polissenrecht en verschillende, veel voorkomende typen (consumenten)verzekeringsvoorwaarden. Onderzocht wordt in hoeverre deze toelaatbaar zijn gezien de nieuwe verzekeringswetgeving en afd. 6.5.3 BW. In een slotbeschouwing wordt herziening van het polissenrecht bepleit, onder verwijzing naar nieuwe regels voor verzekeren (en polisvoorwaarden), zoals neergelegd in actuele Europese regelgeving (Solvency II).

Over de auteurs

Mr. drs. M.L. Hendrikse is directeur van het UvA Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS), opleidingsdirecteur van de Master Verzekeringskunde van de UvA Amsterdam Business School, universitair hoofddocent privaatrecht aan de Universiteit van Amsterdam, universitair hoofddocent privaatrecht aan de Open Universiteit, universitair hoofddocent verzekeringsrecht aan de Universiteit Utrecht en rechterplaatsvervanger in de Rechtbank Utrecht.

Prof. mr. J.G.J. Rinkes is hoogleraar privaatrecht aan de Open Universiteit, bijzonder hoogleraar Europees consumentenrecht aan de Universiteit Maastricht, verbonden aan het UvA Amsterdam Centre for Insurance Studies (ACIS), raadsheer-plaatsvervanger in het Gerechtshof Arnhem en rechter-plaatsvervanger in de Rechtbank Rotterdam.

Inhoudsopgave

Voorwoord / 9

1 Inleiding / 11

1.1 Verzekeringsrecht is polissenrecht / 11

1.2 Consument en markt / 14

1.2.1 Algemeen / 14

1.2.2 Doelstellingen van consumentenbescherming / 15

1.2.2.1 Algemeen: de zwakke consument? / 15

1.2.3 De consument als zwakke partij bij financiële transacties? Wie is consument? / 16

1.2.3.1 Verdergaande bescherming noodzakelijk? / 16

1.2.3.2 Het begrip ‘consument’ / 17

1.2.3.3 Definitie van het begrip ‘consument’ / 18

1.2.3.4 Consumentenbescherming in het verzekeringsrecht / 21

1.2.3.5 Het begrip ‘consument’ in verzekeringsrechtelijke regelgeving / 22

1.3 Verzekeringsmarkt en consument / 24

1.4 Europese beleidsdoelstellingen en regelgeving ter bescherming van de financiële consument / 26

1.4.1 Beleidsdoelstellingen: kredietcrisis / 26

1.4.2 Beleidsdoelstellingen: financiëledienstverlening algemeen / 27

1.5 Financiële diensten voor consumenten in de interne markt / 28

1.5.1 Groenboek financiële diensten 2007 / 28

1.5.2 Witboek financiële diensten 2005 / 29

1.5.3 Commission Staff working document – Initiatives in the area of retail Financial services / 29

1.5.4 Solvency II / 30

1.6 Richtlijn oneerlijke handelspraktijken en financiële diensten / 31

1.7 Financial education / 31

1.7.1 Algemeen / 31

1.7.2 Financial awareness en zorgplichten algemeen / 32

1.7.3 Standpunt Commissie inzake financiële educatie / 34

2 Verzekeringsvoorwaarden: een algemene beschouwing / 37

2.1 Inleiding / 37

2.2 Nieuw verzekeringsrecht en verzekeringsvoorwaarden / 39

2.3 De juridische gevolgen van het gebruik van standaardvoorwaarden in de verzekeringspraktijk / 41

3 Kernbedingen in het verzekeringsrecht / 45

3.1 Algemeen / 45

3.2 Het begrip ‘kernbeding’ in de verzekeringsrechtelijke literatuur en rechtspraak / 45

3.3 Een alternatieve benadering van het begrip ‘kernbeding’ in het verzekeringsrecht / 46

4 Zorgvuldige dienstverlening en verzekeringsvoorwaarden / 53

4.1 Algemeen / 53

4.2 De rol van het privaatrecht bij schending zorgplichten, informatieplichten en zorgvuldigheidseisen door financiëledienstverleners / 53

4.3 Publiekrechtelijke zorgplichten en privaatrecht / 56

5 Uitleg van verzekeringsvoorwaarden / 59

5.1 Algemeen / 59

5.2 Fase 1: Is de betrokken verzekeringsvoorwaarde duidelijk, onduidelijk of onbegrijpelijk? / 60

5.2.1 Algemeen / 60

5.2.2 De Haviltex-norm / 60

5.2.3 De CAO-norm / 64

5.2.4 De verhouding tussen de Haviltex-norm en de CAO-norm / 66

5.2.5 Mogelijke resultaten van het eerste fase-onderzoek / 67

5.3 Vier mogelijke scenario’s in het kader van Fase 2 / 67

5.3.1 Fase 2 mogelijkheid a: er is sprake van een onduidelijk beding en tegenover elkaar staan een verzekeraar en een consument-verzekerde / 67

5.3.2 Fase 2 mogelijkheid b: er is sprake van een onduidelijk beding en tegenover elkaar staan een verzekeraar en een niet-consument-verzekerde / 70

5.3.2.1 Algemeen / 70

5.3.2.2 Oprekking van het begrip ‘consument’ in geval van een ‘gemengde overeenkomst’ / 70

5.3.2.3 HR Liszkay II: uitleg contra proferentem als gezichtspunt bij nietprofessionele verzekerden / 70

5.3.2.4 Ook een contra proferentem-regel ten gunste van niet-consumentverzekerden? / 72

5.3.3 Fase 2 mogelijkheid c: er is sprake van een onbegrijpelijke clausule en tegenover elkaar staan een verzekeraar en een consument-verzekerde / 75

5.3.4 Fase 2 mogelijkheid d: er is sprake van een onbegrijpelijke clausule en tegenover elkaar staan een verzekeraar en een verzekerde die geen consument is / 76

6 Adresclausule / 79

6.1 Algemeen / 79

6.2 Mededelingen en adresclausule / 79

7 Bereddingsplichtvervalclausule / 83

7.1 Algemeen / 83

7.2 Redelijk belang-vereiste / 85

7.3 Proportionaliteitsbeginsel en de bereddingsplichtvervalclausule / 87

8 Bereddingskostenbeding / 91

8.1 Algemeen / 91

8.2 Mogelijkheden voor een beperkend bereddingskostenbeding / 92

8.3 Bereddingskostenbeding en art. 79 Ow / 93

9 En bloc-clausule / 95

10 Fraudevervalclausule / 99

11 Medewerkingsvervalclausule / 103

11.1 Algemeen / 103

11.2 Redelijk belang-vereiste / 104

11.3 Proportionaliteitsbeginsel en de medewerkingsvervalclausule / 110

11.4 Medewerkingsvervalclausule en art. 79 Ow / 114

12 Na-u-clausule / 117

12.1 Algemeen / 117

12.2 Rechtsgevolgen van het inroepen van een Na-u-clausule door een verzekeraar / 117

12.3 Is een Na-u-clausule een onredelijk bezwarend beding? / 119

13 Normale voorzichtigheid-clausule / 121

13.1 Algemeen / 121

13.2 Reikwijdte van de normale voorzichtigheid-clausule / 121

13.3 ‘Voorkomen is beter dan genezen’: aanscherping van en alternatieven voor de normale voorzichtigheid-clausule / 124

14 Opzeggingsclausule / 127

14.1 Algemeen / 127

14.2 Wat is de reikwijdte van art. 7:940 lid 3 laatste zin BW? / 128

14.3 Gedragscode geïnformeerde verlenging en contracttermijnen particuliere schade- en inkomensverzekeringen / 129

14.4 Opzeggingsclausules en art. 79 Ow / 130

15 Opzetclausule / 131

15.1 Algemeen / 131

15.2 Opzetclausule 1980 / 133

15.3 Opzetclausule 2000 / 134

16 Risicoverzwaringsclausules / 137

16.1 Algemeen / 137

16.2 Knelpunten bij het gebruik van scherpe omschrijvingen van de dekking in verzekeringsvoorwaarden / 137

16.3 Knelpunten bij het gebruik van risicoverzwaringmededelingsclausules in verzekeringsvoorwaarden / 140

16.4 Knelpunten bij het gebruik van preventieve garantieclausules in verzekeringsvoorwaarden / 144

16.5 Het causaliteitsbeginsel / 147

16.6 Proportionaliteitsbeginsel / 151

17 Schorsingsclausule / 155

17.1 Algemeen / 155

17.2 De waarschuwingsverplichting ex art. 7:934 BW / 157

18 Verjaringsclausules en contractuele vervaltermijnen / 161

19 Tot slot: het polissenrecht is aan herziening toe! / 165