Beschrijving

Dit boek is het tweede deel van een drieluik, waarin alle facetten van de individuele arbeidsverhouding worden behandeld. Voor de delen 1 t/m 3 samen geldt een serieprijs van € 79,50.

In dit tweede deel worden de bijzondere bedingen, de aansprakelijkheid van de werkgever in verband met arbeidsongevallen en beroepsziekten, de werknemersaansprakelijkheid voor door hem aan de werkgever of een derde toegebrachte schade, de gelijkebehandelingsaspecten en de overgang van een onderneming belicht. Het derde en laatste deel heeft betrekking hebben op het ontslagrecht. In het eerste deel zijn de elementen van de arbeidsovereenkomst en vakantie en verlof aan de orde gekomen.

In dit tweede deel wordt veel aandacht geschonken aan parlementaire stukken, lite­ratuur en jurisprudentie, zodat deze uitgave naast een leerboek ook een nuttig na­slagwerk is voor de praktijk. Hoewel dit tweede deel in eerste instantie is geschreven voor gebruik in de masteropleidingen Nederlands recht aan de Universiteit van Til­burg, is ook aan dat laatste aspect ruim aandacht geschonken. Om de toegankelijk­heid van de uitgave te vergroten is een fijnmazige hoofdstukindeling gehanteerd, zo­dat een bepaald onderwerp snel is terug te vinden. Voor zover dit nuttig is, wordt bij de onderwerpsgewijze behandeling verwezen naar andere onderdelen van het boek en het eerste deel. Ook is geprobeerd de leesbaarheid optimaal te doen zijn.

Bij de derde druk

Na het verschijnen van de tweede druk in 2009 is het EVO-Verdrag vervangen door Verordening Rome I. In deze nieuwe druk is uit de rechtspraak wederom een ruime selectie gemaakt en deze is ver­werkt in de tekst. Ook is literatuur geactualiseerd.

Bij de totstandkoming van de eerste en tweede druk van dit boek is Wil Fase nauw betrokken geweest en is zijn invloed op het uiteindelijke resultaat onmiskenbaar. Wil heeft aan deze nieuwe druk niet meer meegewerkt. Als blijk van grote waardering voor het werk van Wil op het terrein van het (in­dividuele) arbeidsrecht, is besloten om zijn naam onlosmakelijk aan deze uitgave ver­bonden te laten zijn.

Inhoudsopgave

Lijst van afkortingen

Voorwoord

1 Bijzondere bedingen

1.1 Inleiding

1.2 Het boetebeding

1.2.1 Inleiding

1.2.2 De geldigheidsvereisten

1.2.2.1 Schriftelijkheidseis

1.2.3 De bestemming van de boete

1.2.4 De hoogte van de boete

1.2.5 Relatie met de algemene boeteregeling

1.2.6 Boete en schadevergoeding

1.3 Het proeftijdbeding
1.3.1 nleiding

1.3.2 De geldigheidsvereisten

1.3.2.1 Schriftelijkheidseis

1.3.2.2 Proeftijd gelijk voor beide partijen

1.3.3 Gedifferentieerde duur van de proeftijd

1.3.3.1 Arbeidsovereenkomst aangegaan voor onbepaalde tijd

1.3.3.2 Arbeidsovereenkomst aangegaan voor bepaalde tijd

1.3.3.3 ‘Bij het aangaan van de arbeidsovereenkomst’
1.3.3.4 Aanvang termijn van de proeftijd

1.3.3.5 Afwijkingsmogelijkheid bij collectieve arbeidsovereenkomst

1.3.4 De ‘ijzeren proeftijd’

1.3.4.1 Conversie?

1.3.4.2 Een barstje in het ijzer?

1.3.5 Nieuwe proeftijd aangaan?

1.3.5.1 Opvolgende arbeidsrelatie

1.3.5.2 Opvolgende werkgevers

1.3.5.3 Nieuwe functie - nieuwe proeftijd?

1.4 Het eenzijdig wijzigingsbeding

1.4.1 Inleiding

1.4.2 Het geldigheidsvereiste

1.4.2.1 Schriftelijkheidseis

1.4.3 Arbeidsvoorwaarde

1.4.4 ‘Zwaarwichtig werkgeversbelang’

1.4.5 Het anderszins eenzijdig wijzigen van arbeidsvoorwaarden

1.4.5.1 Goed werkgever- en goed werknemerschap

1.4.5.2 Redelijkheid en billijkheid

1.4.5.3 De wijziging van arbeidsvoorwaarden op een rij

1.5 Het concurrentiebeding

1.5.1 Inleiding

1.5.2 De geldigheidsvereisten

1.5.2.1 Meerderjarigheid van de werknemer

1.5.2. Schriftelijkheidseis

1.5.2.3 Voortgezette arbeidsovereenkomst

1.5.3 Kenmerken van het concurrentiebeding

1.5.3.1 De werkgever-werknemerrelatie

1.5.3. Na het einde van de arbeidsovereenkomst
1.5.3.3 Op zekere wijze werkzaam zijn

1.5.3.4 Functiewijziging

1.5.3.5 Overgang van de onderneming

1.5.4 Gehele of gedeeltelijke vernietiging van het concurrentiebeding

1.5.4.1 Tijdstip van het ingaan van de vernietiging

1.5.4.2 Het concurrentiebeding en de boete

1.5.4.3 Matigingsbevoegdheid

1.5.5 Het concurrentiebeding en de schadeplichtige werkgever

1.5.5.1 Aard van de beëindiging van belang

1.5.6 Het betalen van een vergoeding door de werkgever

1.5.7 Geen concurrentiebeding overeengekomen, wat dan?

1.6 Het relatiebeding

1.6.1 Boete op niet naleving van een relatiebeding

1.7 Het ter beschikking stellen arbeidskrachten

2. Werkgeversaansprakelijkheid voor arbeidsongevallen en beroepsziekten

2.1 Inleiding

2.2 De zorgplicht van de werkgever
2.2.1 Inleiding

2.2.2 Lokalen, werktuigen en gereedschappen

2.2.2.1 Lokalen

2.2.2.2 Werktuigen en gereedschappen

2.2.3 Maatregelen

2.2.3.1 Technische veiligheidsmaatregelen

2.2.3.2 Psychisch letsel

2.2.3.3 Psychosociale arbeidsbelasting

2.2.3.4 Angstklachten

2.2.4 Aanwijzingen

2.2.5 ‘In de uitoefening van zijn werkzaamheden’

2.2.5.1 De thuissituatie

2.2.5.2 Onderweg

2.2.5.3 Personeelsuitjes en zo meer

2.3 De werkgeversaansprakelijkheid

2.3.1 Schuldaansprakelijkheid

2.3.2 Geen absolute veiligheidsgarantie

2.3.2.1 Redelijke zorgplicht

2.3.2.2 Waarschuwingsplicht

2.3.2.3 Koerswijziging?

2.3.3 Kenbaarheid

2.3.3.1 ‘De stand van de wetenschap, techniek en professionele dienstverlening’

2.3.3.2 De ernst van het risico; risicoinventarisatie en - evaluatie

2.3.3.3 Onderzoeksplicht

2.3.3.4 Rol van de arbeidsomstandighedenwetgeving en van de Arbeidsinspectie

2.3.3.5 Melding arbeidsongevallen

2.3.4 De te verwachten onoplettendheid van de werknemer

2.3.4.1 Gedegen toezicht houden

2.3.5 Beroepsziekten

2.3.5.1 Melding beroepsziekten

2.3.5.2 ‘Burn-out’

2.3.5.3 Waarschuwingsplicht

Schema Werkgeversaansprakelijkheid voor arbeidsongevallen en beroepsziekten

2.4 Stelplicht en bewijslast

2.5 Schade

2.5.1 Excedentschade

2.5.2 Alles of niets!

2.5.3 Gedeeltelijke aansprakelijkheid

2.5.4 Schade voor nabestaanden

2.5.5 Instituut Asbestslachtoffers en de Regeling tegemoetkoming asbestslachtoffers

2.6 Aansprakelijkheid voor ter beschikking gestelde arbeidskrachten

2.6.1 In de uitoefening van beroep of bedrijf

2.7 Opzet of bewuste roekeloosheid

2.7.1 Inleiding

2.7.2 Opzet

2.7.3 Bewuste roekeloosheid

2.7.4 In belangrijke mate een gevolg van opzet of bewuste roekeloosheid

2.8 Vernietigbaarheid

2.9 Werkgeversaansprakelijkheid buiten art. 7:658 Burgerlijk Wetboek 

2.9.1 De redelijkheid en billijkheid en het goed werkgeverschap

2.9.2 Werken met gevaarlijke stoffen

2.10 Verjaring

2.10.1 Verjaringstermijn van 5 jaar

2.10.1.1 Bekendheid met de schade

2.10.2 Verjaringstermijn van 20 jaar

2.10.3 Verjaringstermijn van 30 jaar

2.10.4 Een afwijkende verjaringstermijn

2.10.4.1 Redelijkheid en billijkheid

3. Werknemersaansprakelijkheid voor door hem aan de werkgever of een derde toegebrachte schade

3.1 Inleiding

3.1.1 Vereisten voor aansprakelijkheid

3.1.2 Privé-sfeer

3.1.3 Gedeelde aansprakelijkheid

3.2 Door de werknemer toegebrachte schade

3.2.1 Inleiding

3.2.2 De uitvoering van de arbeidsovereenkomst

3.2.3 Opzet of bewuste roekeloosheid

3.2.4 De omstandigheden van het geval

3.2.4.1 Klokkenluiders

3.2.5 Afwijking bij schriftelijke overeenkomst

4. Gelijke behandeling bij de arbeid

4.1 Inleiding

4.1.1 Discriminatieverbod en het strafrecht

4.1.2 Gelijkebehandelingswetgeving

4.1.3 Internationale component

4.1.4 Algemeen rechtsbeginsel

4.2 Direct en indirect onderscheid

4.2.1 Inleiding

4.2.1.1 Opdracht tot onderscheid

4.2.2 Direct onderscheid

4.2.2.1 (Seksuele) intimidatie

4.2.3 Indirect onderscheid

4.2.3.1 Objectieve rechtvaardiging

4.2.4 Verschillende stelsels voor uitzonderingen op het verbod op onderscheid

4.2.4.1 Gesloten systeem

4.2.4.2 Half open/gesloten systeem

4.2.4.3 Open systeem

4.2.4.4 Voor- en nadelen

4.2.4.5 Keuze

4.3 Bewijslast

4.4 Gelijke behandeling van mannen en vrouwen; Burgerlijk Wetboek

4.4.1 Inleiding

4.4.2 Direct onderscheid tussen mannen en vrouwen

4.4.2.1 Gelijkstelling zwangerschap, bevalling en moederschap met direct onderscheid

4.4.3 Indirect onderscheid tussen mannen en vrouwen

4.4.3.1 Objectieve rechtvaardiging

4.4.4 De uitzonderingen op het niet mogen maken van onderscheid tussen mannen en vrouwen

4.4.4.1 Geslachtsbepaalde beroepsactiviteiten

4.4.4.2 De bescherming van de vrouw

4.4.4.3 De voorkeursbehandeling

4.4.5 Het bereik van het niet mogen maken van onderscheid tussen mannen en vrouwen

4.4.5.1 Het aangaan van een arbeidsovereenkomst

4.4.5.2 Het verstrekken van onderricht aan werknemers

4.4.5.3 Arbeidsvoorwaarden

4.4.5.4 Arbeidsvoorwaarden: kledingvoorschriften

4.4.5.5 Arbeidsvoorwaarden: verlof

4.4.5.6 Arbeidsvoorwaarden: zwangerschap

4.4.5.7 Arbeidsvoorwaarden: aan zwangerschap gerelateerde aangelegenheden

4.4.5.8 Arbeidsomstandigheden

4.4.5.9 De bevordering van werknemers

4.4.6 Sanctie

4.5 Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen
4.5.1 Inleiding

4.5.2 Werving en selectie

4.5.2.1 Uitzondering

4.5.2.2 Het begrip ‘betrekking’
4.5.2.3 De tekst van de personeelsadvertentie

4.5.2.4 Sanctie

4.5.3 Voorkeursbehandeling

4.5.3.1 Het referentiekader

4.5.3.2 Het proportionaliteits- en effectiviteitsvereiste

4.5.3.3 Het kenbaarheidsvereiste

4.5.4 Geslachtsbepaalde activiteiten

4.5.4.1 Geestelijke ambten
4.5.4.2 ngewezen beroepsactiviteiten

4.5.5 Gelijke beloning voor arbeid van gelijke waarde

4.5.5.1 Het begrip ‘loon’
4.5.5.2 Het begrip ‘onderneming’
4.5.5.3 De andere kunne/de maatman
4.5.5.4 Arbeid van (nagenoeg) gelijke waarde

4.5.5.5 Gelijkwaardige maatstaven

4.5.5.6 Sanctie

4.5.5.7 Verjaring

4.5.6 Gelijke behandeling wat betreft pensioenvoorzieningen

4.5.6.1 Pensioenvoorziening

4.5.6.2 Actuariële berekeningsmethoden

4.5.6.3 Sanctie

4.6 Algemene wet gelijke behandeling

4.6.1 Aanbieden van of verlenen van toegang tot goederen en diensten

4.7 Onderscheid naar arbeidsduur
4.7.1 Inleiding

4.7.2 Arbeidsvoorwaarden

4.7.2.1 Beloning

4.7.2.2 Toeslagen voor inconveniënte uren

4.7.2.3 Bijzondere geldelijke voordelen

4.7.2.4 Onkostenvergoedingen en lease-auto’s

4.7.2.5 Bovenwettelijke inkomensvervangende uitkeringen

4.7.2.6 Buitengewone verlofregelingen en vakantie

4.7.2.7 Opleidingsfaciliteiten

4.7.2.8 Overwerkvergoeding

4.7.2.9 Arbeidstijden, roosters en nog zo wat

4.7.3 Sanctie

4.8 Onderscheid naar de duur van de arbeidsovereenkomst
4.8.1 Inleiding

4.8.1.1 Uitzondering

4.8.2 Arbeidsvoorwaarden

4.8.2.1 Beloning

4.8.2.2 Toeslagen voor inconveniënte uren

4.8.2.3 Onkostenvergoedingen en lease-auto’s

4.8.2.4 Pensioenregeling

4.8.2.5 Vakantie en verlof

4.8.3 De vacaturemeldplicht

4.8.4 Sanctie

4.9 Onderscheid naar handicap/chronische ziekte bij de arbeid

4.9.1 Inleiding

4.9.1.1 De begrippen handicap of chronische ziekte

4.9.1.2 Werkelijke of vermeende handicap of chronische ziekte

4.9.1.3 Doeltreffende aanpassingen

4.9.1.4 ‘Naar gelang de behoefte’

4.9.1.5 Onevenredige belasting

4.9.2 Niet-toegestaan onderscheid op grond van handicap/chronische ziekte bij de arbeid

4.9.2.1 Werving, selectie en het aangaan van de arbeidsovereenkomst 

4.9.2.2 De arbeidsbemiddeling

4.9.2.3 De arbeidsvoorwaarden

4.9.2.4 Het volgen van een opleiding of vorming

4.9.2.5 De bevordering

4.9.2.6 De arbeidsomstandigheden

4.9.3 Uitzonderingen op het ongeoorloofde onderscheid naar handicap/chronische ziekte bij de arbeid

4.9.3.1 Veiligheid en gezondheid

4.9.3.2 Specifieke voorzieningen en faciliteiten

4.9.3.3 De voorkeursbehandeling

4.9.4 Sanctie

4.10 Onderscheid naar leeftijd bij de arbeid

4.10.1 Inleiding

4.10.1.1 Het begrip ‘leeftijd’

4.10.2 Niet-toegestaan onderscheid op grond van leeftijd bij de arbeid

4.10.2.1 Werving en selectie

4.10.2.2 De arbeidsbemiddeling

4.10.2. Het aangaan van de arbeidsverhouding

4.10.2.4 De arbeidsvoorwaarden

4.10.2.5 Het volgen van een opleiding of vorming

4.10.2.6 De arbeidsomstandigheden

4.10.3 Uitzonderingen op het ongeoorloofde onderscheid naar leeftijd bij de arbeid

4.10.3.1 Arbeidsmarkt en werkgelegenheid

4.10.3.2 Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag

4.10.3.3 De pensioengerechtigde leeftijd

4.10.3.4 Anderszins objectief gerechtvaardigd

4.10.3.5 Veiligheid en gezondheid

4.10.3.6 Functioneel leeftijdsontslag
4.10.3.7 Anciënniteit
4.10.3.8 Zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen
4.10.3.9 Leeftijdsbepaalde beroepsactiviteiten
4.10.3.10 Seniorenverlof en leeftijdsvakantiedagen

4.10.3.11 Aanvullende (bovenwettelijke) pensioenvoorzieningen

4.10.4 Sanctie

4.11 Onderzoek van overheidswege

4.11.1 Mededeling aan betrokkene(n)

4.11.2 De ondernemingsraad

4.12 De Commissie gelijke behandeling

4.12.1 Inleiding

4.12.2 De samenstelling

4.12.3 De procedure

4.12.3.1 Onderzoek op verzoek

4.12.3.2 Groepsactie

4.12.3.3 Onderzoek uit eigen beweging

4.12.4 De bevoegdheden

4.12.5 Oordelen en aanbevelingen

4.12.5.1 Het karakter van het oordeel

4.12.5.2 Aanbevelingen

4.12.5.3 De burgerlijke rechter - de CGB

4.12.5.4 De burgerlijke rechter - de CGB; twee voorbeelden

4.12.6 Overige activiteiten

4.12.6.1 Follow up-beleid

4.12.6.2 Voorlichting

4.12.6.3 Mediation

5. Overgang van een onderneming

5.1 Inleiding

5.1.1 Uitzondering (1): faillissement

5.1.2 Uitzondering (2) bemanning van een zeeschip

5.1.3 Collectieve component

5.1.4 Medezeggenschapscomponent

5.1.5 Internationale component

5.2 Een aantal kernbegrippen

5.2.1 Inleiding

5.2.2 De begrippen ‘onderneming’ en ‘economische eenheid’

5.2.2.1 Vestiging of onderdeel van een onderneming

5.2.2.2 Overheidssector

5.2.3 Het begrip ‘overgang’

5.2.3.1 Het begrip ‘overeenkomst’

5.2.3.2 Het begrip ‘fusie’

5.2.3.3 Het begrip ‘splitsing’

5.2.3.4 Het begrip ‘identiteit’

5.3 De gevolgen van de overgang van een onderneming

5.3.1 Inleiding

5.3.2 Het begrip ‘werknemer’ nader ingevuld

5.3.3 De rechten en verplichtingen die overgaan

5.3.3.1 Tijdstip van overgang

5.3.4 De weigering om mee over te gaan
5.3.5 De hoofdelijke aansprakelijkheid voor de vervreemder

5.3.5.1 Aansprakelijkheid en ontslag

5.4 Pensioenverplichtingen en spaarregelingen

5.4.1Inleiding

5.4.1.1 Pensioen

5.4.2 Pensioentoezegging gaat over tenzij ….
5.4.2.1 Oude pensioenregeling blijft van toepassing

5.4.2.2 Uitzondering bij overgang van spaarregeling

5.5 Wijziging van arbeidsvoorwaarden

5.5.1 Harmonisatie van arbeidsvoorwaarden

5.6 De internationale overgang van een onderneming

5.6.1 EG-Verordening Rome I - uitgangspunt: keuzevrijheid

5.6.2 Verordening Rome I;  beperking van de keuzevrijheid

5.6.3 Verordening Rome I; voorrangsregels

5.6.4 Verordening Rome I; voorrangsregels en de overgang van een onderneming

5.6.5 Het effect van de internationale overgang

5.7 De informatieverplichting van werkgeverskant

5.7.1 De personeelsvertegenwoordiging

5.7.2 De personeelsvergadering

5.7.3 Tijdig in kennis stellen van de werknemers

5.7.4 Tijdigheid

5.7.5 Sanctie

Rechtspraakoverzicht

Literatuuroverzicht

Over de auteur(s)

Mr. dr. J. van Drongelen: universitair hoofddocent Sociaal Recht en Sociale Politiek Universiteit van Tilburg en vennoot van Kleingeschil.nl.

Prof. mr. W.J.P.M. Fase: emeritus hoogleraar Sociaal Recht en Sociale Politiek Universiteit van Tilburg.

Mr. P.J.S. de Jong-van den Bogaard: vennoot van Kleingeschil.nl

Mr. dr. S.F.H. Jellinghaus: advocaat en nmi mediator bij De Voort Hermes De Bont te Tilburg en universitair docent Sociaal Recht en Sociale Politiek en sportrecht Universiteit van Tilburg.