Beschrijving

Wie de term ‘sociaal plan’ in onze wetgeving denkt te kunnen vinden, komt bedrogen uit. In de praktijk echter is het sociaal plan niet meer weg te denken. Sociale plannen komen niet alleen voor als er sprake is van het sluiten van ondernemingen of grote afslankingsoperaties. Ook kan er bijvoorbeeld sprake zijn van de verplaatsing van een onderneming, een fusie of een efficiencyoperatie. Of wat dacht u van outsourcing?

Dit boek biedt een overzicht van de vele verschillende aspecten van het sociaal plan en biedt een praktische leidraad voor de praktijk.

Aan de orde komen:

de wettelijke aanknopingspunten

de omschrijving van het begrip sociaal plan

de verschillende manieren waarop een sociaal plan tot stand komt

de rol van het sociaal plan in het ontslagrecht

de zogenoemde hardheidsclausule

een aantal gelijke behandelingsaspecten

praktische aspecten van een sociaal plan

Het boek sluit af met een checklist.

Inhoudsopgave

Lijst van afkortingen / 9

Voorwoord / 11

1. Inleiding / 13

2. Aanknopingspunten / 15

2.1 Inleiding / 15

2.2 De Wet melding collectief ontslag / 15

Informatie- en overlegverplichting / 15

Doel van de raadpleging van de werknemersverenigingen / 16

Inhoud van de melding / 16

Vereisten voor een werknemersvereniging / 17

De wachttermijn van één maand / 17

Afwijking wachttijd / 18

2.3 De Fusiegedragsregels 2000 / 18

Toepasselijkheid / 18

Openbare mededeling / 19

Kennisgeving, informatie- en overlegverplichting / 19

Vereisten voor een werknemersvereniging / 20

Naleving en sancties / 20

2.4 De Wet op de ondernemingsraden / 21

2.4.1 Inleiding / 21

Het begrip ‘onderneming’ / 21

Het begrip ‘ondernemer’ / 22

2.4.2 De ondernemingsraad / 22

Taken en bevoegdheden / 23

Het adviesrecht / 23

Het instemmingsrecht / 25

2.4.3 De medezeggenschap in kleine ondernemingen / 26

De personeelsvertegenwoordiging / 26

De personeelsvergadering / 26

Advies- en instemmingsrecht / 27

2.5 De informatie- en overlegverplichtingen in collectieve arbeidsovereenkomsten

/ 27

3. Het sociaal plan, een begripsbepaling / 29

3.1 Inleiding / 29

3.2 Wat is een sociaal plan? / 29

Een eerste aanzet van een omschrijving / 29

Aangelegenheden die aan de orde komen in een sociaal plan / 30

Een verbeterde omschrijving / 31

4. De verschillende manieren waarop een sociaal plan tot stand komt / 33

4.1 Inleiding / 33

4.2 Het eenzijdig door de werkgever vastgestelde sociaal plan / 33

4.3 Het met de ondernemingsraad tot stand gebrachte sociaal plan / 34

4.3.1 Inleiding / 34

4.3.2 Advies of instemming? / 34

4.3.3 Overeenkomst tussen de ondernemer en de ondernemingsraad / 37

4.3.4 Doorwerking of niet? / 37

4.4 Het met de personeelsvertegenwoordiging tot stand gebrachte sociaal plan / 38

Personeelsvergadering / 38

4.5 Het in overleg met een of meer werknemersverenigingen tot stand gebrachte

sociaal plan / 39

4.5.1 Inleiding / 39

4.5.2 Het sociaal plan als CAO / 39

‘Voornamelijk of uitsluitend arbeidsvoorwaarden’ / 39

Aan te gaan bij authentieke of onderhandse akte / 41

Partijen bij een CAO / 41

Kan een sociaal plan een CAO zijn? / 43

De verschillende soorten CAO-bepalingen / 45

De normatieve werking van CAO-bepalingen / 47

De gebondenheid aan de CAO / 47

Elk met de CAO strijdig beding / 48

Geen afspraken gemaakt in de individuele arbeidsovereenkomst / 49

Doorwerking / 49

De zogenoemde art. 14-werknemer / 50

De art. 14-werknemer en driekwartdwingend recht / 52

Het incorporatiebeding / 55

De uitleg van CAO-bepalingen / 56

De uitleg van obligatoire CAO-bepalingen / 56

De uitleg van horizontale en diagonale CAO-bepalingen / 56

Nawerking / 59

4.5.3 Het sociaal plan als ledencontract / 60

De uitleg van het ledencontract / 60

4.5.4 Het sociaal plan als derdenbeding / 61

5. Het sociaal plan en het ontslagrecht / 63

5.1 Inleiding / 63

5.2 Kennelijk onredelijk ontslag / 63

5.2.1 Inleiding / 63

5.2.2 Toestemmingsvereiste bij bedrijfseconomische motieven / 64

Aannemelijk maken bedrijfseconomische motieven / 65

De keuzerechtvaardiging / 66

Bedrijfsvestiging / 66

Per categorie uitwisselbare functies / 67

Het evenredigheids- of afspiegelingsbeginsel / 67

Afwijking van het verplichte evenredigheids- of afspiegelingsbeginsel / 68

De stoelendansregeling / 69

5.2.3 Het als onrechtvaardig ervaren ontslag / 70

5.3 Ontbinding van de arbeidsovereenkomst / 71

5.3.1 Inleiding / 71

5.3.2 Gewichtige redenen / 72

5.4 Het rechtskarakter van de wettelijke regeling van het ‘kennelijk onredelijk ontslag’

en de ontbinding van de arbeidsovereenkomst / 73

Dwingend recht? / 74

5.5 De relatie tussen het sociaal plan en de (schade)vergoeding / 75

5.6 Het sociaal plan en de aanbevelingen van de Kring van Kantonrechters / 77

De kantonrechtersformule / 77

De kantonrechtersformule en het sociaal plan / 78

5.7 Het sociaal plan en Aanbeveling 3.6 van de Kring van Kantonrechters in de praktijk

/ 80

6. Het sociaal plan en de vaststellingsovereenkomst / 83

6.1 Inleiding / 83

6.2 Sociaal plan een vaststellingsovereenkomst? / 84

7. Het sociaal plan en de zogenoemde hardheidsclausule / 87

7.1 Inleiding / 87

7.2 De status van een advies over de hardheidsclausule / 87

8. Het sociaal plan en gelijke behandeling / 89

8.1 Inleiding / 89

8.2 Gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid / 89

8.2.1 Inleiding / 89

8.2.2 Niet-toegestaan onderscheid op grond van leeftijd bij de arbeid / 90

8.2.3 Uitzonderingen op het niet-toegestane onderscheid op grond van leeftijd / 90

Objectief gerechtvaardigd / 90

Zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang / 91

8.2.4 Sanctie / 92

8.2.5 Onderscheid naar leeftijd en het sociaal plan / 92

Stappenplan / 94

8.3 Gelijke behandeling op grond van de duur van de arbeidsovereenkomst / 95

8.3.1 Inleiding / 95

8.3.2 Onderscheid naar duur van de arbeidsovereenkomst en het sociaal plan / 95

9. Het sociaal plan en werkloosheid / 97

9.1 Inleiding / 97

9.2 Werkloosheid / 97

Verlies van arbeidsuren / 97

Recht op loondoorbetaling / 98

Beschikbaarheid om arbeid te aanvaarden / 98

9.3 Referte-eis / 98

9.4 Uitsluitingsgronden / 99

9.5 Arbeidsverledeneis / 99

9.6 Recht op uitkering, tenzij … / 100

Verwijtbaar werkloos / 100

Passende arbeid / 100

Benadelingshandeling / 100

9.7 Duur en hoogte van de uitkering / 101

10. Het sociaal plan in de praktijk / 103

10.1 Inleiding / 103

10.2 Onderhandelingstechnische aspecten / 103

10.2.1 Inleiding / 103

10.2.2 Belangrijke aspecten waarmee de werkgever rekening moet houden / 104

Tijdpad / 104

Budget / 105

Personeel / 105

Wet- en regelgeving / 106

Uitgangspunten reorganisatie / 106

Krachtenveld / 106

10.3 De inrichting van een sociaal plan / 107

10.3.1 Inleiding / 107

10.3.2 De werkingssfeer van het sociaal plan / 108

10.3.3 Een aantal in een sociaal plan gebruikte begrippen / 109

Het werkgeversbegrip / 110

Het begrip ‘loon’ / 110

Het begrip ‘diensttijd’ / 110

Het begrip ‘functie’ / 110

Het begrip ‘passende functie’ / 111

10.3.4 Gewijzigde omstandigheden / 112

10.3.5 De boventalligheidsverklaring / 112

10.3.6 De interne herplaatsing / 114

10.3.7 De bedrijfsverhuizing / 114

10.3.8 De afvloeiingsregeling / 115

10.3.9 Overige aandachtspunten in het kader van de afvloeiing van medewerkers / 117

10.3.10Harmonisatie van arbeidsvoorwaarden / 118

Bijlage 1 Checklist Ontslag bedrijfseconomische redenen / 119

1 Gegevens over de bedrijfseconomische onderbouwing / 119

2 Gegevens over de ontslagvolgorde / 121

3 Gegevens over de herplaatsingsinspanningen / 122

Bijlage 2

1 Het sociaal plan van F. Van Lanschot Bankiers N.V. 2004-2007 / 123

2 Het sociaal plan van LTO Nederland 2003-2006 / 124

3 Het sociaal plan van Aviapartner 2005 / 124

Rechtspraakoverzicht / 127

Literatuuroverzicht / 129

Over de auteur(s)

Mr. dr. J. van Drongelen: universitair docent Sociaal Recht en Sociale Politiek Universiteit van Tilburg.

Mr. dr. S.F.H. Jellinghaus: advocaat en nmi mediator bij De Voort Hermes De Bont te Tilburg en universitair docent Sociaal Recht en Sociale Politiek en sportrecht Universiteit van Tilburg.